Pełna analiza · 1918–2026
Przemysł w Polsce
Historia polskiej produkcji przedstawiona w czterech porządkach gospodarczych. Każda epoka zawiera dziesięć osobnych raportów, liczby z okresem i jednostką oraz odnośniki do materiałów źródłowych. Wersje skrócone są sukcesywnie zastępowane pełnymi opracowaniami.
- Epoki
- 4
- Raporty
- 40
- Pełne opracowania
- 20 z 40
- Zbiory źródłowe
- 65
Cztery etapy
Oś opracowania
- I1918-1939
Scalanie i budowa II Rzeczypospolitej
Państwo scalało trzy systemy prawne, walutowe, kolejowe i przemysłowe. Po kryzysie lat 30. inwestycje w Gdynię i Centralny Okręg Przemysłowy zaczęły zmieniać geografię produkcji.
- Przetwórstwo
- 74,7% produkcji netto przemysłu w 1935 r.
- Nowe koleje
- 2 137,7 km zbudowane w latach 1920-1938
- Patenty
- 28,3 tys. udzielone w latach 1924-1939
- II1939-1945
Okupacja, eksploatacja i zniszczenie
Polski przemysł został podporządkowany gospodarce wojennej okupantów, pozbawiony samodzielności i części kadr. Końcowy bilans obejmował grabież, demontaż i masowe zniszczenie zakładów.
- Zakłady zniszczone
- 19 592 65,3% zbadanych zakładów w lipcu 1945 r.
- Maszyny
- 45,4% przeciętny poziom zniszczenia wyposażenia
- Energetyka
- 52,1% przeciętny poziom zniszczenia urządzeń
- III1945-1989
Odbudowa i gospodarka centralnie planowana
Odbudowa przyniosła wielkie kombinaty, nowe okręgi przemysłowe i elektryfikację, ale także nacjonalizację, niedobory, zależność od RWPG i słabą presję konkurencyjną.
- Sektor prywatny
- 7,4% produkcji sprzedanej przemysłu w 1989 r.
- Kolej zelektryfikowana
- 11,0 tys. km w 1989 r.; 0,1 tys. km w 1946 r.
- Wynalazki
- 5 294 krajowe zgłoszenia w 1989 r.
- IV1989-2026
Rynek, integracja europejska i nowa specjalizacja
Transformacja przeniosła produkcję do sektora prywatnego, otworzyła handel i włączyła fabryki w europejskie łańcuchy dostaw. Dziś wyzwaniem jest przejście od podwykonawstwa do własnej technologii i marki.
- Produkcja sprzedana
- 2,407 bln zł przemysł ogółem w 2024 r.
- Pracujący
- 3,188 mln w przemyśle na koniec 2024 r.
- Innowacje
- 24,1 mld zł nakłady przedsiębiorstw przemysłowych w 2024 r.
Metoda
Jak czytać liczby
Opracowanie nie zestawia bezpośrednio nieporównywalnych miar. Granice państwa, klasyfikacje przemysłu, ceny i sposoby prowadzenia statystyki zmieniały się między epokami. Dlatego każda wartość ma własny okres, jednostkę i objaśnienie.
Materiał rozróżnia fizyczną skalę produkcji od wartości dodanej, wydajności oraz własności technologii. Wzrost tonażu nie zawsze oznacza rozwój, a jego spadek nie zawsze oznacza utratę potencjału.
Podstawa
Zbiory źródłowe
- 100 lat Polski w liczbach. 1918-2018Główny Urząd Statystyczny
Długie szeregi statystyczne, kalendarium i porównania czterech epok.
- 100 lat Urzędu Patentowego RP — wydanie specjalneUrząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej
Historia urzędu, prawo międzywojenne, liczby patentów oraz ich podział na krajowe, zagraniczne i klasy techniczne.
- Kalendarium ochrony własności przemysłowej 1918–1946Urząd Patentowy Rzeczypospolitej Polskiej
Daty utworzenia urzędu, przystąpienia do Konwencji paryskiej, pierwszego patentu i rozpoczęcia wydawania urzędowego czasopisma.
- Dekret tymczasowy z 13 grudnia 1918 r. o Urzędzie PatentowymElektroniczny Dziennik Ustaw
Podstawa prawna urzędu, jego właściwość, skład oraz postępowanie w sprawach patentowych.
- Ustawa z 5 lutego 1924 r. o ochronie wynalazków, wzorów i znaków towarowychElektroniczny Dziennik Ustaw
Jednolite prawo patentowe, wymagania opisu wynalazku, publikacja opisów i zasady udzielania ochrony.
- Polska w Konwencji paryskiej o ochronie własności przemysłowejŚwiatowa Organizacja Własności Intelektualnej
Urzędowy wykaz przystąpienia Polski do Konwencji paryskiej i daty wejścia jej postanowień w życie.
- Ustawa z 23 września 1922 r. o budowie portu w GdyniElektroniczny Dziennik Ustaw
Podstawa prawna, etapowanie inwestycji i obowiązek corocznego finansowania.
- Rozporządzenie o popieraniu rozbudowy miasta i portu GdyniElektroniczny Dziennik Ustaw
Kredyty budowlane i zachęty gospodarcze wspierające rozwój zaplecza portu.
- Dokumenty związane z budową portu w Gdyni (1921–1927)Archiwa Państwowe
Plany, dokumenty prawne i materiały z pierwszych etapów budowy portu.
- Historia Portu GdyniaZarząd Morskiego Portu Gdynia
Chronologia budowy, rola portu w handlu i stan infrastruktury przed wojną.
- Jubileusz Polskiej Administracji MorskiejPolska Administracja Morska
Wielkość przeładunków portu w Gdyni na koniec 1938 roku.
- Tadeusz Wenda — wybór miejsca i budowa portuMuzeum Miasta Gdyni
Lokalizacja portu, wzrost miasta i przeładunki u progu II wojny światowej.
- Historia Gdyni — 100 lat miastaMiasto Gdynia i Muzeum Miasta Gdyni
Rozwój miasta, portu, instytucji oraz społeczności między 1920 i 1939 rokiem.
- Mieszkać w międzywojennej GdyniMiasto Gdynia
Rozwój budownictwa i niedobór mieszkań podczas gwałtownego wzrostu miasta.
- Ustawa z 9 kwietnia 1938 r. o ulgach inwestycyjnychElektroniczny Dziennik Ustaw
Ustawowy obszar COP, rodzaje wspieranych inwestycji i zasady ulg podatkowych.
- Centralny Okręg Przemysłowy — idea i realizacjaInstytut Pamięci Narodowej
Synteza celów, obszaru, inwestycji, zatrudnienia i ograniczeń COP.
- Historia Muzeum Centralnego Okręgu PrzemysłowegoMuzeum Centralnego Okręgu Przemysłowego
Zakłady, osiedle i dziedzictwo przemysłowe Stalowej Woli oraz innych ośrodków COP.
- Historia Huty Stalowa WolaHuta Stalowa Wola
Ciągłość zakładu wywodzącego się z przedwojennych Zakładów Południowych.
- Historia fabryki opon w DębicyFirma Oponiarska Dębica
Budowa, uruchomienie i dalsze działanie fabryki rozpoczętej w ramach COP.
- Gospodarka II RzeczypospolitejNarodowe Archiwum Cyfrowe
Pozaborcze systemy gospodarcze, specjalizacja regionów i skutki wojennych zniszczeń.
- Gospodarka — II RzeczpospolitaInstytut Pamięci Narodowej
Synteza problemów integracji ziem, prawa, podatków, miar, walut i kolei.
- Unifikacja walutowa i stulecie Banku Polskiego SANarodowy Bank Polski
Waluty pozaborcze, etapy wprowadzania marki polskiej i reforma złotego.
- Zarys historii polskiej bankowości centralnejNarodowy Bank Polski
Deflacja, odpływ walut, ograniczenia kredytowe i polityka pieniężna podczas wielkiego kryzysu.
- Historia Głównego Urzędu MiarGłówny Urząd Miar
Ujednolicanie miar w trzech byłych zaborach i budowa administracji metrologicznej.
- Dekret z 8 lutego 1919 r. o miarachElektroniczny Dziennik Ustaw
Podstawa prawna jednolitego systemu miar i Głównego Urzędu Miar.
- Ustawa o naprawie Skarbu Państwa i reformie walutowejElektroniczny Dziennik Ustaw
Podstawa reformy skarbowej, nowej jednostki pieniężnej i banku emisyjnego.
- Przedsięwzięcia budowy infrastruktury kolejowej w II RPUrząd Transportu Kolejowego
Stan odziedziczonej sieci, ujednolicenie torów i organizacja kolei państwowej.
- Rozporządzenie o utworzeniu przedsiębiorstwa Polskie Koleje PaństwoweElektroniczny Dziennik Ustaw
Podstawa prawna przedsiębiorstwa, zakres zarządu koleją i zasady gospodarki PKP.
- Ustawa o budowie i utrzymaniu dróg publicznychElektroniczny Dziennik Ustaw
Podział dróg, odpowiedzialność państwa i samorządów oraz zasady finansowania.
- Ustawa o Państwowym Funduszu DrogowymElektroniczny Dziennik Ustaw
Wyodrębnione źródła finansowania budowy, utrzymania i wzmacniania dróg.
- Ustawa o oddaniu kolei Herby Nowe–Gdynia do eksploatacjiElektroniczny Dziennik Ustaw
Przekazanie do eksploatacji, finansowanie i państwowe poręczenie dla Kolei Francusko-Polskiej.
- Historia Polski w liczbach. Tom II. GospodarkaGłówny Urząd Statystyczny
Produkcja przemysłowa, energetyka, sieć transportowa, przewozy i motoryzacja II RP.
- Historia Polski w liczbach. Tom III. Polska w EuropieGłówny Urząd Statystyczny
Porównanie energetyki i sieci kolejowej Polski z innymi państwami europejskimi.
- 1939–1945 Pro MemoriaGłówny Urząd Statystyczny
Zestawienie szacunkowych zniszczeń transportu i łączności w granicach powojennej Polski według stanu z maja 1945 roku.
- Warszawa Feniksem — obraz miasta po II wojnie światowej w danych statystycznychUrząd Statystyczny w Warszawie
Statystyczny obraz zniszczeń i odbudowy Warszawy, w tym los pięciu przepraw przez Wisłę.
- A jednak kolej! Wojenny i powojenny przełom (1944–1946)Instytut Pamięci Narodowej
Program badań i materiały o zniszczeniach frontowych, dewastacji, rozbiórkach, wywozie oraz zmianie rozstawu torów w latach 1944–1946.
- Deportacje Górnoślązaków do ZSRS w 1945 roku — wybór źródełInstytut Pamięci Narodowej
Dokumenty o deportacjach, demontażu i wywozie węgla, maszyn oraz wyposażenia przemysłowego ze Śląska w 1945 roku.
- Wojna celna i gospodarcze uniezależnienie od NiemiecZintegrowana Platforma Edukacyjna Ministerstwa Edukacji Narodowej
Wygaśnięcie bezcłowego wywozu węgla, działania obu państw, rozwój innych kierunków handlu i normalizacja stosunków w 1934 roku.
- Ustawa elektryczna z 21 marca 1922 r.Elektroniczny Dziennik Ustaw
Wspólne zasady uprawnień, budowy, przesyłu i nadzoru nad zakładami elektrycznymi.
- Rozporządzenie o popieraniu elektryfikacji z 27 października 1933 r.Elektroniczny Dziennik Ustaw
Ulgi oraz warunki wspierania większych elektrowni i linii przesyłowych.
- Elektryfikacja Polski w dwudziestoleciu międzywojennymUniwersytet w Siedlcach
Synteza prawnych, technicznych, przestrzennych i społecznych uwarunkowań elektryfikacji.
- Statystyka zakładów przemysłowych i handlowych 1935Główny Urząd Statystyczny Rzeczypospolitej Polskiej
Oryginalne opracowanie zakresu, organizacji i działalności zakładów w 1935 roku.
- Rocznik Statystyczny 1947Główny Urząd Statystyczny
Pierwszy powojenny bilans zakładów, zatrudnienia i produkcji.
- Wydobycie węgla kamiennego na okupowanych ziemiach polskich w czasie II wojny światowejGłówny Urząd Statystyczny
Szereg wydobycia w zagłębiach krakowskim, dąbrowskim i śląskim w latach 1939–1945, przedstawiony na V Kongresie Statystyki Polskiej.
- Generalne Gubernatorstwo w świetle danych statystycznych (1939–1944)Polskie Towarzystwo Statystyczne
Opracowanie Bożeny Łazowskiej oparte m.in. na statystyce okupacyjnej; zawiera dane o wydobyciu, zaopatrzeniu i technicznym zużyciu górnictwa.
- Eksploatacja gospodarcza Generalnego Gubernatorstwa przez Rzeszę NiemieckąInstytut Pamięci Narodowej
Opracowanie polityki okupacyjnej wobec przemysłu, pracy i zasobów.
- Polska pod okupacją 1939-1945Instytut Pamięci Narodowej
Zbiór badań nad okupacją, pracą przymusową i stratami materialnymi.
- Sowiecka polityka ekonomiczna na ziemiach wschodnich przedwojennej Polski w latach 1939–1941Instytut Pamięci Narodowej
Badanie nacjonalizacji, centralnego planowania oraz przemysłu ziem zajętych przez Związek Sowiecki.
- Okupacja niemiecka i sowiecka — próba analizy porównawczejInstytut Pamięci Narodowej
Porównanie administracji, wywłaszczeń, pracy i przekształceń gospodarczych obu okupantów.
- Straty wojenne w dokumentach Archiwum Akt NowychArchiwum Akt Nowych
Wykazy strat przedsiębiorstw, przykłady wyposażenia wywiezionego do Niemiec oraz dokumenty powojennej inwentaryzacji.
- Dziennik Hansa Franka. Rok 1939Instytut Pamięci Narodowej
Źródłowy zapis narad władz okupacyjnych, w tym decyzji o uruchamianiu w GG zakładów pracujących dla gospodarki wojennej.
- Niemiecka polityka ekonomiczna na okupowanych terenach wschodniej Polski w latach 1941–1944Instytut Pamięci Narodowej
Porównanie eksploatacji pracy, rolnictwa, ropy i gospodarki miejskiej w niemieckich jednostkach okupacyjnych na wschodzie.
- Niemiecka polityka narodowościowa w okupowanej Polsce w latach 1939–1945Instytut Pamięci Narodowej
Badanie deportacji do pracy, terroru wobec elit i przymusu stosowanego na ziemiach wcielonych oraz w Generalnym Gubernatorstwie.
- Kartoteka polskich i ukraińskich robotników przymusowychCentrum Informacji o Ofiarach II Wojny Światowej IPN
Dokumenty osobowe, zakres obowiązku pracy, oznakowanie literą P i świadectwa wykorzystywania małoletnich.
- Deportacje obywateli polskich do Kazachstanu w latach 1940–1941 — stan badańInstytut Pamięci Narodowej
Aktualny przedział liczby deportowanych, warunki zesłania oraz omówienie zmian wcześniejszych szacunków.
- Armia KrajowaInstytut Pamięci Narodowej
Synteza organizacji, uzbrojenia, zrzutów i półprzemysłowej produkcji własnej Armii Krajowej.
- Armia Krajowa — uzbrojenie żołnierzy polskiego podziemiaInstytut Pamięci Narodowej
Zestawienie zaplecza wytwórczego, liczby wyprodukowanej broni, materiałów wybuchowych i sprzętu łączności.
- Sten — pistolet maszynowyMuzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w Krakowie
Opis konstrukcji, zrzutów i rozproszonej produkcji Stenów w co najmniej 23 konspiracyjnych warsztatach.
- Warsztat broni — konspiracyjna produkcja Armii KrajowejMuzeum II Wojny Światowej w Gdańsku
Omówienie warsztatów oraz rodzimych konstrukcji pistoletów maszynowych Błyskawica, KIS i Grot.
- Karbidówka — granat zaczepnyMuzeum Armii Krajowej im. gen. Emila Fieldorfa „Nila” w Krakowie
Przykład granatu wytwarzanego od końca 1942 roku przez AK, Gwardię Ludową i Bataliony Chłopskie.
- Gospodarka Polski w procesie transformacji ustrojowejNarodowy Bank Polski
Synteza reform gospodarczych i przemian własnościowych po 1989 roku.
- 20 lat razem. Polska w Unii EuropejskiejGłówny Urząd Statystyczny
Porównania Polski z UE, przedsiębiorczość, cyfryzacja i innowacje.
- Rocznik Statystyczny Przemysłu 2025Główny Urząd Statystyczny
Produkcja, zatrudnienie, inwestycje, handel, energia i innowacje w 2024 roku.
- Sytuacja społeczno-gospodarcza kraju - Przemysł 2025Główny Urząd Statystyczny
Wstępny bilans produkcji i wydajności przemysłu w 2025 roku.
- Bank Danych Lokalnych - PrzemysłGłówny Urząd Statystyczny
Regionalne szeregi produkcji sprzedanej przemysłu od 2002 roku.