Wojskowość
Romuald Traugutt
1826–1864zm. w wieku 38 latcztery córki
Dyktator powstania styczniowego, który nadał jego władzom dyscyplinę i strukturę państwową.
Rodzina, dzieciństwo i droga
Był synem Ludwika Traugutta i Alojzy z Błockich. Matka zmarła, gdy miał dwa lata, dlatego dorastał z rodzeństwem przede wszystkim pod opieką babki Justyny Błockiej, która ukształtowała jego religijność i poczucie obowiązku.
Romuald Traugutt był zawodowym oficerem armii rosyjskiej, z której odszedł przed powstaniem styczniowym. Początkowo ostrożny wobec zrywu, po jego wybuchu objął dowództwo oddziału na Polesiu.
Działalność i dokonania
Jesienią 1863 roku został dyktatorem powstania. Przekształcał rozproszone oddziały w regularne struktury, porządkował administrację podziemną, zabiegał o wykonanie uwłaszczenia chłopów i pomoc dyplomatyczną. Aresztowany przez Rosjan, został stracony na stokach Cytadeli Warszawskiej.
Znaczenie
Nadał powstaniu formę działającego państwa podziemnego i służby opartej na dyscyplinie. Jego postawa stała się jednym z najważniejszych wzorów odpowiedzialności za Rzeczpospolitą w warunkach niewoli.
Śmierć i Następcy
Został powieszony przez Rosjan na stokach Cytadeli Warszawskiej w 1864 roku, mając 38 lat. Miejsce złożenia ciała nie jest pewne; upamiętnia go symboliczna mogiła na Powązkach. Pozostawił córki, a jego moralnymi następcami były kolejne pokolenia konspiratorów i twórców Polskiego Państwa Podziemnego.